افت تحصیلی نوجوانان چه دلایلی دارد؟ چطور آن‌ها را برطرف کنیم؟

0 428

وقتی عملکرد تحصیلی دانش‌آموز در اکثر دروس یا در دروس اصلی به طور چشمگیری دچار مشکل شود، به اصطلاح گفته می‌شود که او دچار افت تحصیلی شده است. در صورتی که این مشکل را نادیده بگیرید امکان بروز مشکلاتی نظیر ترک تحصیل و بی‌انگیزگی نسبت به درس هم وجود دارد. افت تحصیلی نوجوانان به این معنی است که ظرفیت تحصیلی آن‌ها بعد از یک دوره موفقیت یا پیشرفت در حد متوسط، به تدریج کم می‌شود و ممکن است با تکرار پایه‌ی تحصیلی همراه باشد.

مشکلات تحصیلی دانش‌آموزان دوره متوسطه به هیچ وجه نباید مورد غفلت قرار بگیرند. شما به عنوان والدین نوجوانان باید به شرایط تحصیلی فرزندتان توجه کامل داشته باشید و در صورت دیدن مشکلی به موقع اقدام کنید. زیرا مشکلات تحصیلی در دوران نوجوانی می‌تواند منجر به مشکلات زیادی در زندگی آینده فرزندتان شوند. در ادامه به بررسی علل بوجود آمدن افت تحصیلی در دوران متوسطه و راهکارهای آن می‌پردازیم.

افت تحصیلی نوجوانان چه پیامدهایی دارد؟

آنچه مطالعه خواهید کرد

افت تحصیلی نوجوانان معمولاً خودش را در قالب کاهش نمره یا کاهش کیفیت سطح یادگیری، تجدید شدن در یک درس خاص و یا تکرار پایه تحصیلی نشان می‌دهد. افت تک درس برای یک دانش آموز افت تحصیلی در نظر گرفته نمی‌شود و ممکن است یک مشکل جدی‌ نباشد اما باید مورد توجه قرار بگیرد. ممکن است در این حالت فرزند شما با معلم این درس خاص ارتباط برقرار نکرده باشد و یا به هر دلیلی علاقه‌ای به این درس ندارد. برای اطلاعات بیشتر در این مورد مقاله علت بی علاقگی فرزندم به درس چیست؟ را بخوانید.

وقتی دانش‌آموزی در مدرسه عملکرد ضعیفی داشته باشد، احساس حقارت می‌کند، اعتماد به نفسش پایین می‌آید و ممکن است که این احساس حقارت و کاهش اعتماد به نفس در سلامت روان او نیز تاثیر منفی بگذارد. معمولاً این دانش‌آموزان در مدرسه یا گوشه گیر و خجالتی هستند یا اینکه به خشونت و پرخاشگری روی می‌آورند یعنی در مدرسه یا قلدر و زورگو هستند و یا قربانی خشونت بقیه دانش‌آموزان می‌شوند.

در نتیجه به مرور از محیط آموزشی فاصله می‌گیرند و با خانواده‌هایشان هم دچار مشکل می‌شوند و در معرض آسیب‌های اجتماعی بیشتری قرار می‌گیرد. می‌توان پیامد مشکلات تحصیلی دانش‌آموزان را به سه بخش تقسیم کرد:

  1. ممکن است منجر به بی‌انگیزگی و ترک تحصیل دانش‌آموزان شود؛
  2. در سلامت روانی نوجوانان تاثیر منفی می‌گذارد؛
  3. آسیب‌های اجتماعی را برای نوجوانان به دنبال دارد؛

افت تحصیلی نوجوانان چطور خود را نشان می‌دهد؟

بر اساس نمراتی که فرزندتان دریافت کرده است می‌توانید متوجه مشکلات درسی او شوید. اما قبل از گرفتن کارنامه فرزندتان، اگر می‌بینید که او میلی به انجام تکالیف، درس خواندن یا تکمیل پروژه‌هایی که معلم مدرسه به او محول کرده است ندارد، این نشانه‌ها را جدی بگیرید.

یکی از عواملی که نشان‌دهنده مشکلات جدی در درس فرزند شماست، بی‌میلی به حضور در مدرسه است. اگر فرزند شما همیشه دیر به مدرسه می‌رود یا دوست ندارد در مدرسه حاضر شود، وسایلش را با خودش نمی برد یا ظاهرش برای حضور در مدرسه برایش اهمیت ندارد. شما این مسائل را باید به صورت جدی بررسی کنید. فرزند شما ممکن است در صحبت‌هایش هم اشاره کند که درس خواندن بی‌فایده است و هیچ کمکی به آینده او نمی‌کند.

این نشان می‌دهد که او دارد از محیط آموزشی و مدرسه فاصله می‌گیرد. ممکن است ارتباط او با مسئولین مدرسه شکل نامطلوبی بگیرد. زیرا نوجوان‌ها می‌خواهند که برای مسئولین مدرسه خود قدرت‌نمایی کنند و متقابلا مسئولین مدرسه هم می‌خواهند آن‌ها را تحت کنترل خود داشته باشند.

اگر فرزند شما در انجام تکالیف و پروژه هایی که از سمت مدرسه به او محول می شود، اهمال کاری می کند یا نمراتش پائین می آید، زنگ خطری است که باید آن را جدی بگیرید. اما مراقب باشید که این مشکلات با پرخاشگری و عصبانیت قابل حل نیست.

عوامل موثر بر افت تحصیلی نوجوانان

1. اختلالات یادگیری درمان نشده

یکی از عوامل فردی افت تحصیلی نوجوانان اختلالات یادگیری درمان نشده می‌باشد. می‌دانیم که در مقطع دبستان برخی از دانش‌آموزان با اختلالات یادگیری از جمله:

  • اختلال خواندن؛
  • اختلال نوشتن؛
  • اختلال ریاضی؛

دست و پنجه نرم می‌کنند. این اختلال باید در همان دوران کودکی درمان شود و اگر نادیده گرفته شود تا نوجوانی همراه فرد می‌ماند و او را دچار مشکل می‌کند.

برای اطلاعات بیشتر درمورد این مورد مقاله “انواع اختلالات یادگیری دانش‌آموزان به همراه راه تشخیص و درمان آن” را بخوانید. در مقطع ابتدایی حجم مطالب درسی کمتر است و اگر اختلالات خفیف باشد دانش‌آموزان می‌توانند از پس درس‌هایشان بربیایند و اختلال توسط خانواده و معلم مدرسه شناسایی نشود.

بدین ترتیب دانش‌آموز با اختلالات یادگیری درمان نشده به مقطع متوسطه می‌رود و در درس‌هایش دچار مشکل می‌شود. در صورتی که درمان اختلالات یادگیری در نوجوانی به سختی امکان‌پذیر است. بهتر است اگر با بی‌میلی فرزندتان به درس یا کم شدن نمراتش در دروس خاصی رو به رو شدید، حتما با مشاور صحبت کنید یا یک معلم خصوصی حرفه‌ای برای فرزندتان بگیرید.

زیرا در کلاس خصوصی معلم تمام توجهش را به فرزند شما اختصاص می‌دهد، مشکلات او را بصورت ریشه‌ای تشخیص می‌دهد و در صورتی که اختلالات یادگیری را شناسایی کند شما را در جریان قرار می‌دهد و تا در حین آموزش‌های خاص او را تحت درمان قرار دهید.

دانش‌آموزان به خاطر وجود اختلالات یادگیری در مقطع متوسطه بخصوص متوسطه اول دچار مشکلاتی در درس و یادگیری می‌شوند و اعتماد به نفسشان را از دست می‌دهند. آن‌ها مدام خودشان را سرزنش می‌کنند و برچسب‌های که در مدرسه به آن‌ها زده می‌شود از جمله تنبل، کم هوش و… را می پذیرند. دانش آموز نوجوان اگر احساس نکند که مفید است و خوب عمل می کند، سرخورده می شود و احساس عزت نفس خود را از دست می دهد. پس مهم است که تلاش های فرزندتان را در این سن مورد توجه قرار بدهید و به او بفهمانید که مثل آدم بزرگ ها روی او حساب باز می کنید.

شکست های متعددی که نوجوان با اعتماد به نفس پایین در مدرسه تجربه می کند باعث می‌شود احساس ضعفی که نسبت به توانایی های خود دارد مدام مورد تایید قرار بگیرد و در همین چرخه معیوب گیر کند. دانش آموزی که اعتماد به نفس پایینی دارند در اراده و تصمیم‌گیری و اجرای تصمیماتش هم ضعیف عمل می کند. بنابراین بهتر است که خانواده به شخصیت و روحیات نوجوانشان اهمیت زیادی بدهند. برای اطلاعات بیشتر درمورد عزت نفس دانش آموزان مقاله “چطور عزت نفس از دست رفته فرزندمان را دوباره زنده کنیم؟” را بخوانید.

اگر متوجه نشانه‌هایی از افسردگی و عدم اعتماد به نفس در نوجوان خود شدید، حتما از کمک یک مشاور یا معلم خصوصی استفاده کنید.

2. مشکلات دوران بلوغ، بستری برای افت تحصیلی نوجوانان است

تغییرات خلقی و جسمانی زیادی در دوران بلوغ وجود دارد و از جهات مختلف نوجوان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در دوران بلوغ به تدریج حالت‌ها و نشانه‌های آغاز مرحله نوجوانی پیدا می‌شود و خطر جدی برای وضعیت درسی بچه‌ها در این دوران وجود دارد. نوجوانان تمایل دارند که ابراز وجود کنند و با انتظارات والدین مخالفت کنند. نوجوانی دوران بحران هویت است و سپری کردن این بحران تاثیر زیادی در وضعیت درسی دانش‌آموز دارد.

نوجوان در این سن به دنبال هویت و فردیت خود می‌گردد و بسیار عصبی است و درگیر مسائل درونی خودش است. پدر و مادر در این دوران باید با فرزند خود همراه باشند، بهتر است با تاکید بیش از اندازه روی درس نوجوانتان را اذیت نکنید و شرایط سختی که در آن هست را برایش سخت‌تر نکنید زیرا او نتیجتاً از درس و مدرسه زده خواهد شد.

در متوسطه اول نوجوان درگیری‌های ذهنی دوران بلوغ خود را دارد اما خیلی از پدر و مادرها متوجه آن نیستند و با استفاده از درس به فرزند خود فشار می‌آورند، در نتیجه بین آن‌ها اختلاف و تنش زیادی پیش می‌آید و ممکن است فرزندشان هم از درس به عنوان یک به اهرم مخالفت با خانواده استفاده کند و با درس نخواندن بخواهد که قدرت خود را به والدین‌اش نشان بدهد. این دلایل باعث بوجود آمدن مشکلات تحصیلی و افت تحصیلی نوجوانان می‌شود.

3. تغییر اولویت‌ها در دوران نوجوانی

نوجوان در این سن تمام تلاشش را می‌کند تا به خانواده و مدرسه اعلام کند: «من کودک نیستم، با من مثل کودکان رفتار نکنید!»

او تمام خصوصیات و اولویت‌هایش را تغییر می‌دهد. در دوران دبستان موفقیت تحصیلی بیشترین اولویت را برای کودکان دارد و همین موفقیت تحصیلی است که پایه‌های اعتماد به نفس دانش‌آموز دبستانی را شکل می‌دهد. اما در دوران متوسطه اولویت دانش‌آموز تغییر می‌کند حالا دیگر برای او اهمیتی ندارد که تایید خانواده را با موفقیت تحصیلی بگیرد.

در دوران نوجوانی در درجه اول اولویت با ظاهر و لباس اوست زیرا همین ظاهر است که باعث مقبولیت نوجوان در بین دوستانش می شود. به خاطر مسئله ی تغییر اولویت ها، موفقیت تحصیلی در دوران بلوغ اهمیت خود را از دست می دهد و روابط اجتماعی حرف اول را می‌زند.

✒️  فرزند شما در دوران بلوغ با چه مشکلاتی دست و پنجه نرم می‌کند؟
آیا این مشکلات باعث افت تحصیلی او شده است یا نه؟
چطور به او کمک می‌کنید؟
نظرات و تجربیات خود را برای ما و دیگر خوانندگان مقاله بنویسید.

4. اهمال‌کاری و کمال‌طلبی منجر به افت تحصیلی در نوجوانان می‌شود

فردی که اهمال کاری می‌کند، انجام کارها و روبرو شدن با چالش‌ها را به تأخیر می‌اندازد. برخی از نوجوانان به خاطر ترس از نتیجه کار خود از روبرو شدن با کار می‌ترسند. در واقع چون معتقد هستند که نمی‌تواند کارشان را به خوبی انجام دهند و از همه ضعیف‌ترند، شکست خود را پیش‌بینی می‌کنند و از انجام کار سر باز می‌زنند. اگر عزت نفس این نوجوان بالا برود و به خودباوری برسد، از روبرو شدن با شکست نمی‌ترسد و عملکرد خیلی بهتری از خود نشان می‌دهد.

یکی از دلایل اهمال‌کاری، کمال‌طلبی است. گاهی اوقات به دلیل سبک زندگی یک خانواده و تربیتی که برای فرزند خود به کار می‌برند، فرزند آن‌ها کمال‌طلب بار می‌آید. این نوجوانان فقط نمره ۲۰ می‌خواهند و فقط نفر اول بودن آن‌ها را قانع می‌کند. آن‌ها هیچ تخفیفی برای خودشان قائل نمی‌شوند و اگر نفر دوم شوند خود را شکست خورده تلقی می‌کنند.

نوجوان کمال‌طلب از ترس اینکه مبادا عملکرد خوبی از خود نشان ندهد و از پس قوانین سخت‌گیرانه‌ای که برای خود وضع کرده است برنیاید، دست به اهمال‌کاری و به تاخیر انداختن کارها می‌زند. به عبارتی او به خاطر اضطراب از بهترین نبودن، دست از تلاش بر‌میدارد. در نتیجه کمال‌طلبی می‌تواند پایه افت تحصیلی نوجوانان را شکل بدهد.

5. اضطراب، افسردگی، انزوا و دیگر مشکلات رفتاری یک نوجوان

مشکلاتی نظیر اضطراب، استرس و افسردگی در دوران بلوغ، فرزندان شما را مستعد اختلالات رفتاری مانند پرخاشگری، بیقراری، کمرویی شدید، انزوا و در خودفرورفتگی می‌کند که این مشکلات رفتاری تاثیر مستقیمی روی تحصیل دانش‌آموز دارند. آمارها نشان می‌دهد مشکلات رفتاری بین دانش‌آموزانی که افت تحصیلی دارند، بیشتر از سایرین است.

6. مشکلات جسمی که نادیده گرفته شده‌اند

عامل بعدی مشکلات جسمی مانند ضعف بینایی، شنوایی، عدم تمرکز و… می‌باشد. گاهی اوقات فرزند شما برخی از کلاس‌هایش را به خاطر شرایط جسمی و بیماری از دست می‌دهد، بعد از اینکه بهبود پیدا می‌کند و به مدرسه برمی‌گردد، مباحث زیادی را از دست داده است. جبران کردن آن مباحث از دست رفته و رسیدن به کلاس کار سختی است و ممکن است انگیزه تلاش کردن دانش‌آموز را از بین ببرد.

در این شرایط شما حتماً باید تدابیری بیندیشید تا پایه درسی فرزندتان دچار مشکل نشود. بهتر است برای او معلم خصوصی بگیرید تا مشکلات درسی و عقب افتادگی از مباحث برای او در مدت زمان کمتری حل شود. برخی از مشکلات مانند ضعف بینایی یا ضعف شنوایی با وجود سنجش‌هایی که در سال اول ابتدایی انجام می‌شود ممکن است پنهان بماند یا ممکن است بعد از کلاس اول به وجود بیاید و شما متوجه آن نشده باشید. پس بهتر است از سلامت جسمی فرزندتان با چکاب کامل مطمئن شوید.

7. بیش‌فعالی درمان نشده

عامل بیش فعالی هم که باید در دوران کودکی کنترل و درمان شود. اگر درمان نشده باقی بماند، مشکلات تحصیلی و رفتاری زیادی را در دوران نوجوانی در پی‌ دارد. بیش‌فعالی درمان نشده تمرکز حواس را از بین می‌برد و باعث رفتارهای پرخاشگرانه در نوجوانان می‌شود. اغلب هم منشاً اضطراب‌های زیادی در نوجوانان است.

این نوجوانان به دلیل اختلال بیش‌فعالی از گوش دادن به معلم و توجه کردن به قوانین کلاس ناتوان هستند و ماندن در کلاس برای آن‌ها بسیار سخت و طاقت‌فرسا می‌شود. افت تحصیلی نوجوانان که بیش‌فعالی درمان نشده دارند، بسیار شایع می‌باشد. این نوجوانان باید با مراجعه به روانپزشک درمان‌های لازم را دریافت کنند.

8. تغذیه و خواب نامناسب

عامل بعدی تغذیه و خواب نوجوان است. اگر دانش‌آموز به هر دلیلی عادت داشته باشد به اینکه غذای ناسالم بخورد مدام فست فود بخورد، بدون صبحانه به مدرسه برود و بین ساعت‌های درسی تغذیه مناسبی نداشته باشد بدنش ضعیف می‌شود. اگر در کنار آن خواب ناکافی هم داشته باشد، تمرکز و توجهش به درس کم می‌شود و افت تحصیلی به وجود می‌آید.

9. بهره هوشی

وقتی از آزمون‌های استاندارد برای اندازه‌گیری بهره هوشی افراد استفاده می‌شود، افرادی که بهره هوشی آن‌ها بین ۹۰ تا ۱۱۰ است، از بهره هوشی متوسط برخوردارند و قادر هستند که تحصیلاتشان را تا سطح دانشگاهی به ‌راحتی ادامه بدهند. افرادی که بهره هوشی آن‌ها از ۸۵ پایین‌تر باشد، توانایی یادگیری کمی دارند برای همین با اطلاع از ضریب هوشی فرزندانتان به اندازه‌ای که توانایی آن‌ها اجازه می‌دهد از آن‌ها انتظار داشته باشید.

10. ضعف در مباحث آموزشی قبلی

گاهی اوقات دانش‌آموز، به دلیل کم کاری خود یا روش تدریس اشتباه معلم مباحث سال‌های گذشته را به خوبی یاد نگرفته است و بخاطر ارتباط مباحث دروس در پایه‌های مختلف، پایه تحصیلی‌اش ضعیف شده است. این ضعف پایه تحصیلی باعث عملکرد ضعیف او در مقاطع بالاتر نیز شده است.

در این حالت ممکن است خود دانش‌آموز و والدین هم متوجه ضعف پایه درسی نشوند، اما یک معلم خصوصی وقتی در جلسه اول دست به ارزیابی و سنجش پایه تحصیلی فرزند شما می‌زند، تمام مشکلات پایه او را متوجه می‌شود و برای حل آن‌ها برنامه‌ریزی می‌کند.

11. آیا فرزند شما مهارت مطالعه برای هر درس را می‌داند؟

دانش‌آموز باید یاد بگیرد که خواندن هر درس سبک خاص خودش را دارد. دانش‌آموز در طول دوران تحصیل خود باید مهارت مطالعه را به دست آورده باشد. معلمین مدرسه موظف هستند روش درست مطالعه کردن را به دانش‌آموزان خود یاد بدهند. اما به خاطر اینکه میزان توانایی یادگیری برای هر فردی متفاوت است و هر فردی با یک روش تدریس خاص درس را به خوبی یاد می‌گیرد، روش مطالعه هم می‌تواند برای افراد متفاوت مختلف باشد.

معلمان مدرسه نمی‌توانند برای هر فرد روش مطالعه خاص آن فرد را پیدا کنند و به او آموزش دهند اما یک معلم خصوصی به خاطر اینکه مدت زمان زیادی را برای کار کردن اختصاصی با شاگردش می‌گذارد و علاوه بر سطح علمی و توانایی یادگیری، عادات و خلق و خوی او را نیز شناسایی می کند، می‌تواند شیوه تدریس خود را متناسب با یادگیری او تنظیم کند و به بهترین شکل دروس را به او یاد بدهد و هم می‌تواند شیوه درست درس خواندن را به او آموزش دهد.

یک سری روش‌های کلی برای مطالعه وجود دارد، خوب است فرزند شما این روش‌ها را بلد باشد مثل روش های پسخبا، یادداشت‌برداری، خلاصه برداری، فیش برداری و…

به اختصار روش پسخبا را که برای تمام دروس کاربردی است، توضیح می دهیم. پسخبا از حروف اختصاری:

  • پ: پیش خوانی؛
  • س: سوال پرسیدن؛
  • خ: خواندن؛
  • ب: بازگو کردن؛
  • ا: آزمون دادن؛

تشکیل شده است. نوجوان ما بهتر است تا قبل از متوسطه اول به این تسلط رسیده باشد که برای تمام دروس خود متد پسخبا را پیاده کند. اولین مرحله پیش‌خوانی است، به این معنی که قبل از خواندن درس، تصاویر، عنوان ها و سوال‌های پایان هر درس را بخواند.

دانش‌آموز در این مرحله ذهنش را آماده می‌کند تا مفاهیم جدید را یاد بگیرد، سپس با سوال پرسیدن، ذهنش را بیشتر درگیر می‌کند. او از خود سوال می‌پرسد که: «این بخش قرار است چه مفاهیمی را داشته باشد؟ من در این بخش قرار است به چه چیزهایی برسم؟» بعد از این مرحله ذهن آماده است متن درس را بخواند. ممکن است یک دانش‌آموز با یک بار خواندن به درس مسلط شود و ممکن است دانش‌آموز دیگری نیاز به دو یا چند بار خواندن داشته باشد.

در مرحله چهارم دانش‌آموز به این توانایی رسیده است که کتابش را ببندد و درس را به صورت مفصل توضیح دهد. آخرین مرحله هم آزمون دادن است، او می‌تواند از کتاب‌های کمک درسی که شامل سوالات هستند استفاده کند و خود را بسنجد. در این آزمون او متوجه می‌شود کدام یک از مباحث را به خوبی یاد گرفته و کدام یک را هنوز یاد نگرفته است.

روش مطالعه پسخبا از حروف اختصاری: پ: پیش خوانی س: سوال پرسیدن خ: خواندن ب: بازگو کردن ا: آزمون دادن تشکیل شده است. این روش می تواند برای تمام دروس قابل استفاده باشد.

12. مهارت برنامه‌ریزی و مدیریت زمان

خوب است که هر دانش‌آموز در طول تحصیل خود مهارت برنامه‌ریزی و مدیریت زمان را یاد بگیرد. متاسفانه یکی از دلایل مهم افت تحصیلی دانش‌آموزان نداشتن یک برنامه‌ریزی استاندارد می‌باشد. اگر فرزند شما عادت کند که برنامه اصولی برای همه کارهایش داشته باشد و طبق برنامه پیش برود، دچار افت تحصیلی نخواهد شد.

برنامه‌ریزی زمانی صحیح است که تمام موضوعات و فعالیت‌های زندگی روزمره در آن گنجانده شود.

یک معلم خصوصی به این دلیل که از توانایی‌ها و علایق و عادات شاگرد خود مطلع می‌شود، می‌تواند برنامه‌ریزی درست و کاملی برای او انجام دهد. او این برنامه را به مرور زمان برای شاگرد تغییر می‌دهد و ساعات مطالعه را در آن افزایش می‌دهد، از این طریق دانش‌آموز کم کم به تبعیت کردن از برنامه عادت می‌کند.

تجربه یکی از اساتید ریاضی استادبانک در رابطه با اهمیت برنامه‌ریزی برای شاگردانش و آموزش برنامه‌ریزی صحیح به آن‌ها:


من به کرات با شاگردان ضعیف کلاس داشتم و در اکثر موارد مشکل شاگردان، عدم مطالعه و نداشتن برنامه درسی است. در حدی که بین دو جلسه‌ای که با من کلاس دارند حتی جزوه یا کتاب را باز نمی‌کنند! در این شرایط شاید بزرگترین اشتباه یک مدرس، برنامه‌ریزی دقیق برای شاگرد است. برنامه‌ریزی دقیق چیزی نیست که حتی شاگردان متوسط هم به درستی رعایت کنند.

من در این موارد در جلسه اول به شاگردان توصیه می‌کنم یک پیشنهاد من را بیازمایند و آن هم این نکته مهم که در طول روز یک در میان ساعت‌های خود را به مطالعه و تفریح اختصاص دهند. حتی از شاگردان پرس‌وجو می‌کنم که به چه تفریحاتی علاقه دارند و از آن‌ها می‌خواهم که در یک ساعت تفریح خود حتماً به آن تفریح بپردازند.

مثلاً یک اپیزود از سریال مورد علاقه خود را ببینند. در این شرایط شاگردان از بلاتکلیفی خارج شده و می‌دانند که کافیست یک ساعت مطالعه کنند تا یک ساعت به تفریح مورد علاقه خود برسند. این روش در هفته اول، ساعات مطالعه روزانه شاگردان من را از زیر یک ساعت به 7 تا 10 ساعت رسانده است.

در هفته‌های بعد 2 برگه برنامه‌ریزی متفاوت به شاگرد می‌دهم و نحوه پر کردن و استفاده از برگه‌ها را به آن‌ها آموزش می‌دهم و به مرور شاگرد در برنامه‌ریزی و مدیریت زمان حرفه‌ای می‌شود.


✒️ آیا فرزند شما روش صحیح درس خواندن را بلد است؟
آیا برنامه‌ریزی درستی برای درس خواندن و دیگر امور خود دارد؟
چطور این آموزش‌ها را به او داده‌اید؟
تجربیات و نظرات خود را برای ما و دیگر خوانندگان مقاله بنویسید.

13. پایین بودن انگیزه نوجوانان چه دلیلی دارد؟

در سن نوجوانی ارزش‌های فرزند شما تغییر می‌کند، او احساس می‌کند درس خواندن بی‌اهمیت است و می‌خواهد آن را کنار بگذارد. در دوره دبستان درس خواندن برای کودک یک وظیفه است، چون از انجام این وظیفه پدر و مادر خوشحال می شوند و کودک می‌تواند از این طریق رضایت پدر و مادرش را جلب کند، این وظیفه را انجام می‌دهد.

اما در سن نوجوانی توجه و تمرکز و انگیزه نوجوانان به سمت موضوعات دیگری معطوف می‌شود. آن‌ها دیگر برای درس خواندن ارزش قبل را قائل نیستند. توجه نوجوان از مدرسه کم می‌شود در نتیجه کم کاری می‌کنند. انجام تکالیفشان را نادیده می‌گیرد از بقیه عقب می‌ماند در نتیجه اعتماد به نفس و عزت نفس خود را از دست می‌دهند.

انگیزه در دوران نوجوانی مستقیماً با ارضای نیازهای دوران بلوغ ارتباط دارد. نیازهایی مانند ارزشمند بودن، هدفمند بودن و نیاز به رشد و شکوفایی اگر در نوجوان ما ارضا شود، انگیزه او بالا می‌رود.

14. نگرش منفی به تحصیل

مهمترین عامل موثر در شکل گیری نگرش دانش‌آموز به درس خانواده است. اینکه والدین با دانش‌آموز و درس چطور برخورد می‌کند و سبک تربیتی آن‌ها چه رفتارهایی را ارزشمند می‌داند در شکلگیری نگرش دانش‌آموز به درس خواندن تاثیر زیادی دارد.

اگر نگرش خانواده نسبت به تحصیل منفی باشد و خانواده ارزش کافی برای درس خواندن قائل نباشند، آن چیزی که می‌گویند و چیزی که رفتار می‌کنند تفاوت داشته باشد، طبیعی است که به تدریج فرزند آن‌ها هم نگرش منفی به درس پیدا می‌کند. مثلاً خانواده‌ای که در ظاهر و کلام نمرات خوب را تشویق می‌کند و فرزندشان را به درس خواندن ترغیب می‌کنند. اما وقتی که می‌خواهند برای یک مهمانی یا سفر برنامه‌ریزی کنند، حاضر نیستند برنامه‌شان را با شرایط درسی فرزندشان وفق بدهند یا آن مهمانی و سفر را به خاطر درس فرزندشان کنسل کنند.

15. ناامیدی نسبت به آینده

ناامیدی نسبت به شرایط اجتماعی و موثر بودن تحصیلات در موفقیت آینده، باعث افت تحصیلی فرزندان شما می‌شود. وضعیت بیکاری در جامعه و تحصیل کرده‌های بیکاری که از تخصص و تحصیلات‌شان استفاده نمی‌شود و در جایگاه‌های شغلی که باید باشند نیستند، باعث می‌شود انگیزه تحصیلی نوجوانان تا حد زیادی از بین برود.

نوجوان به طور مستقیم و غیرمستقیم گلایه و پشیمانی را از تحصیل کرده‌های اطرافش را می‌شنود. همین موضوع اشتیاق او را به درس خواندن کم می‌کند و دانش‌آموز تشویق می‌شود برای به دست آوردن حرفه و پول به راه‌های دیگری به غیر از درس خواندن روی بیاورد در نتیجه انگیزه تحصیلی پایین می‌آید و منجر به افت تحصیلی می‌شود.

16. نداشتن هدف مشخص عامل افت تحصیلی نوجوانان است

یکی از نیازهای که نوجوان دارد، هدف داشتن است. نوجوان نیاز دارد برای آینده اهدافی را تعریف کند که اهداف واقعی خودش باشد نه اهدافی که پدر و مادر برای او در نظر گرفته‌اند. هر چقدر این هدف محکم‌تر و بزرگ‌تر باشد انگیزه و تلاش او نیز بیشتر می‌شود. نوجوان نباید احساس کند که وظیفه تحصیل و درس خواندن او ابزاری برای کنترل کردن او شده است.

در دوران بلوغ و کسب هویت نوجوان آماده است که از بقیه انتقاد کرده و از قوانین سرپیچی کند و اگر والدین در واکنش به این انتقاد کردن، نوجوان را به سمت درس سوق بدهند و سرزنش‌هایی از این دست به او بکنند که “تو با این شیوه می‌خواهی دکتر بشوی؟” “هدف‌هایت را فراموش کرده‌ای؟” یا “با این رفتارها نمی‌توانی آدم مفیدی بشوی!”

در واقع اهدافی که پدر و مادر در خودشان در نظر گرفتند را مدام به فرزندشان یادآوری کنند، نوجوان حس بدی نسبت به درس خواندن پیدا می‌کند. وقتی هدف طراحی شده هدف خود نوجوان نباشد او به این هدف پایبند نخواهد ماند.

لازم است که به فرزندتان کمک کنید تا با توجه به علایق و استعدادهایش هدف‌گذاری درستی برای خود انجام دهد. شما می‌توانید از طریق استعدادیابی فرزندتان را در مسیر درستی قرار دهید و او را تشویق کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد استعدادیابی مقاله “چطور استعداد فرزندم را کشف کنم و پرورش دهم؟” را بخوانید.

تجربه یکی از اساتید زبان استادبانک درمورد استعدادیابی شاگردش:


یکی از دانش‌آموزان من به نام مهیار، استعداد خودش را در زمینه کامپیوتر پیدا کرده بود و والدینش هم از او حمایت کرده بودند. او توانسته بود از مایکروسافت نوبت مصاحبه بگیرد. اما از لحاظ ورزشی ضعیف بود، خانواده او هیچ وقت اجازه ورزش کردن به او نداده بودند و تنها او را به درس خواندن محدود کرده بودند. برای همین اعتماد به نفس انجام دادن هیچ ورزشی را نداشت و این قضیه گاه او را ناراحت می‌کرد.

مهیار می‌گفت من در زندگی‌ام بسیار موفق هستم اما گاهی اوقات احساس پوچی می‌کنم و فکر می‌کنم زندگی‌ام ملال‌آور شده است. وقتی این قضیه را با معلم مدرسه‌اش در میان گذاشته بود، معلمش او را سرزنش کرده بود و گفته بود که نباید این فکرها را بکند. اما زمانی که این نکته را به من گفت، من به او گفتم که تو باید حتماً یک ورزش را انتخاب کنی. او گفت من بیش از اندازه لاغر هستم و در هر ورزشی که وارد می‌شوم بد عمل می‌کنم.

من برای این که استعداد او را کشف کنم، به او گفتم که با هم به پارک برویم و ببینیم بقیه بچه‌ها چه کار می‌کنند. ما آنجا با هم غذا خوردیم و دیدیم که بعضی‌ها بسکتبال بازی می‌کردند، بعضی‌ها اسکیت و دوچرخه سواری و… من از مهیار پرسیدم به نظر تو کدام یک از این‌ها هیجان‌انگیزتر است؟ گفت نمی‌دانم. ما در مرحله اول پینگ پنگ گرفتیم و چند دست بازی کردیم.

بعد از مدتی مهیار به من گفت که بعضی از بچه‌ها در پارک دوچرخه‌سواری می‌کنند به نظر شما می‌توانم دوچرخه‌سواری هم بکنم؟ ما چند روز هم دوچرخه‌سواری کردیم و در نهایت رسیدیم به اسکیت. اسکیت سخت‌ترین ورزشی بود که بچه‌ها در پارک انجام می‌دادند، وقتی من امتحان کردم برای من خیلی سخت بود. ولی مهیار بعد از این که چند بار زمین خورد، به راحتی توانست روی اسکیت بایستد. من متوجه شدم که مهیار استعداد زیادی در اسکیت دارد به او گفتم به نظر من تو می‌توانی در این ورزش حرفه‌ای شوی و مهیار هم چون به من ایمان داشت این را پذیرفت. حالا مهیار در پارک نهج البلاغه به مهیار اسکیت معروف است.


17. ارتباطات اجتماعی چطور باعث افت تحصیلی نوجوانان می‌شود؟

برقراری روابط با معلم‌ها و به خصوص همسالان در دوران نوجوانی از اهمیت خیلی زیادی برخوردار است. یکی از عوامل انگیزشی برای رفتن به مدرسه و شرکت در فعالیت‌های مدرسه ارتباط خوب و موثر با دوستان و همسالان است. اگر دانش‌آموزی توانایی برقراری ارتباط اجتماعی خوبی به دست نیاورده باشد یا کمرو و خجالتی باشد منزوی و تنها می‌شود.

تنهایی و انزوا در مدرسه می‌تواند اعتماد به نفس دانش‌آموز را پایین بیاورد. قبلا هم اشاره کرده‌ایم که پیشرفت تحصیلی و عزت نفس تا چه اندازه می‌توانند با هم مرتبط باشند. دانش‌آموزی که کم‌رو و خجالتی است و نمی‌تواند نظرش را در جمع بیان کند، وقتی معلم از او سوال می‌پرسد نمی‌تواند به راحتی به سوال معلم جواب بدهد. ممکن است جواب را بلد باشد اما نمی‌تواند به درستی پاسخ دهد یا اگر یک مبحث درسی را بلد نباشد نمی‌تواند از معلم خواهش کند که دوباره مبحث را توضیح دهد.

نوجوان اگر مهارت برقراری ارتباط نداشته باشد، احساس حقارت می‌کند و نمی‌تواند ارتباط خوبی با دوستانش داشته باشد، این نوجوان افت تحصیلی پیدا می‌کند اما اگر بین گروه همسالان خود پذیرفته شود و محبوبیت داشته باشد اعتماد به نفسش بالا می‌رود و تاثیر مثبتی در تحصیل او دارد.

18. درگیری‌های عاطفی نوجوانان

دانش‌آموز نوجوان دچار درگیری عاطفی می‌شود ولی معمولاً خانواده‌ها از پذیرش آن خودداری می‌کنند و دوست ندارند این مسئله را بپذیرند ولی باید بپذیریم که نوجوانی سن شروع ارتباط با سن مخالف است. نوجوان می‌خواهد در این سن مطمئن شود که توانایی جذب جنس مخالف خود را دارد و بی‌شک وارد رابطه‌هایی می‌شود که برای او هیجان‌انگیز است.

ممکن است این رابطه‌ها قدرت تمرکز بر درس و پیشرفت تحصیلی را نیز از او بگیرند، نوجوانان تماشاگر خیالی دارند و غرق در رویاهایشان می‌شوند و ممکن است ساعات طولانی هم مشغول رویاپردازی باشند. آن‌ها شریک عاطفی‌شان را هم در رویاهایشان دارند. این مسائل روی تمرکز نوجوان تاثیر می‌گذارد و ساعات مطالعه را از او می‌گیرد و می‌تواند شرایط را برای افت تحصیلی او فراهم کند.

اما خانواده‌ها باید این شرایط را بپذیرند و نوجوان‌شان را درک کند. شما نباید طوری رفتار کنید که این ارتباطات از نظر فرزندتان ارتباطات ممنوع باشد و سعی در مخفی کاری آن‌ها داشته باشد. اگر شما فرزندتان را بیش از حد محدود نکنید، او نیز به شما اعتماد می‌کند و می‌تواند درمورد دغدغه‌ها و ارتباطاتش با شما صحبت کند و شما بصورت غیرمستقیم روابط او را کنترل خواهید کرد.

بدین ترتیب او هم می‌تواند برنامه‌ریزی درستی برای خود تنظیم کند. با از بین رفتن سعی نوجوان در مخفی‌کاری اضطراب او هم از بین می‌رود و می‌تواند زمان بیشتری را به درس خود بپردازد و در کنارش ماجراجویی‌های دوران نوجوانی‌اش را هم داشته باشد.

19. ضربه روحی شدید باعث افت تحصیلی نوجوانان می‌شود

عوامل مختلفی می توانند ضربه‌های روحی شدید به نوجوان بزند و در نتیجه تمرکز آن‌ها برای درس را از بین ببرد. بارزترین نکته‌ای که می‌توانیم اینجا به آن اشاره کنیم که مستقیماً به خود نوجوان ربط دارد ضربات ناشی از دست دادن کسی هست. مثل از دست دادن پدر و مادر یا طلاق آن‌ها این ضربه‌ها به حدی شدید هستند که نوجوان نمی‌تواند به راحتی با آن‌ها کنار بیاید.

اگر او حامی یا همراهی در تحمل این ضربه‌ها نداشته باشد یا کسی را نداشته باشد که این درد را با او به اشتراک بگذارد و همدلی دریافت نکند، انگیزه‌اش از بین می‌رود و خیلی وقت‌ها احساس بی‌ارزشی می‌کند، ارتباطش با دنیای بیرونی و روابط اجتماعی قطع می‌شود و همه این‌ها می‌تواند به افت تحصیلی نوجوان منجر شود.

20. نوجوانی که ساعت‌های طولانی از گوشی‌اش استفاده می‌کند

بودن در فضای مجازی موضوعی است که برای والدین اهمیت زیادی دارد و اغلب آن‌ها این مسئله را بیشتر از هر چیز دیگری مهم می‌داند. آن‌ها معتقدند فرزندشان ساعت‌های زیادی را به بازی و بودن در فضای مجازی می‌گذراند و از موضوع تحصیل و درس خواندن غافل می‌شود.

استفاده بیش از حد از فضای مجازی انرژی دانش‌آموزان را می‌گیرد و بازدهی آن‌ها برای مطالعه دروس مدرسه را پایین می‌آورد، در نتیجه دچار افت تحصیلی می‌شوند. برای حل این معضل جنگیدن و منع نوجوان به استفاده از تکنولوژی مثل گرفتن موبایل راه‌حل درستی نیست. راهکار این است که هدف نوجوان را برایش برجسته کنید و به جای پرخاشگری و بحث کردن و گرفتن گوشی از فرزندتان، با حفظ آرامش هدف نوجوان و وظیفه‌ای که در قبال خود و آینده‌اش دارد را برایش تشریح کنید.

کمکش کنند که هدف داشته باشد و برای بالا بردن انگیزه تحصیلی‌اش دنبال راهکار بگردید. ضمن اینکه به فرزندتان کمک می‌کنید که هدف داشته باشد با او صحبت کنید و به او بگویید که ما برای تو نگران هستیم تو باید برای اهدافی که داری برنامه‌ریزی داشته باشی تا در آینده حسرت وقت‌هایی از دست رفته را نخوری.

شما می‌توانید از علاقه فرزندتان به بازی به نفع درس خواندن او استفاده کنید به عنوان مثال بازی‌هایی که فضای رقابتی و هیجانی بالایی دارند و زبان آن‌ها انگلیسی است، بهانه خوبی برای بالابردن انگیزه فرزند شما به یادگیری زبان است.

آقای واشقانی استاد زبان انگلیسی استادبانک، در مورد یکی از دانش‌آموزانش که هیچ علاقه‌ای به زبان انگلیسی نداشت بیان کردند، که طی صحبت‌هایی که با شاگردشان داشتند متوجه شدند او روحیه رقابتی بالایی دارد، ایشان درمورد بازی Fortnite با او صحبت کردند و حتی یک بار هم با او این بازی را انجام دادند و به او قول دادند که اگر زبانش را قوی کند، می‌تواند یک فورتنایت باز حرفه‌ای بشود. به این ترتیب توانستند شاگرد نوجوان خود را به یادگیری زبان علاقه‌مند کنند.

خانواده چه نقشی دارد؟

مشکلات خانوادگی روی افت تحصیلی نوجوانان تاثیر زیادی دارد. نوجوانان در سن رشد جسمی و عقلی هستند و در این سن دارند با مسائل خانواده و محیط اطراف خودشان آشنا می‌شوند. وقتی خانواده در یک تلاطم و ناهنجاری قرار می‌گیرد و نوجوان می‌بیند که خانواده دچار استرس و تشنج است، خود او نیز دچار اضطراب و مشکلات روحی می‌شود. در خیلی از موارد نوجوان با کسی صحبت نمی‌کنند و ترجیح می‌دهد مشکلاتش را مانند راز برای خودش نگه دارد.

مسائلی در خانه و بین پدر مادر رد و بدل می‌شود که والدین تصور می‌کنند نوجوان از این مسائل آگاه نمی‌شود، می‌تواند تاثیر منفی زیادی روی نوجوان بگذارد زیرا نوجوان کنجکاو و آگاه است و به خیلی از مسائل پی می برد. جر و بحث های کوچکی که ممکن است از نظر والدین پیش پا افتاده به نظر برسد، می‌تواند ذهن فرزندشان را به شدت درگیر کند. در نتیجه فشارهایی که در خانواده وجود دارد در روند درس خواندن نوجوان دچار مشکل می‌شود.

خانواده مهمترین مکان برای تأمین آسایش کودک و نوجوان شماست. اگر خانواده دچار کشمکش و نزاع شود، تعادل روحی و روانی نوجوان از بین می‌رود و آرامشی که برای درس خواندن و تمرکز به آن نیاز دارد از بین می‌رود. متاسفانه در خانواده‌های پر تنش و ناامن ثبات عاطفی و روانی هم وجود ندارد و فرزندان این خانواده‌ها از نظر روحی و روانی آسیب می‌بینند و دچار افت تحصیلی می‌شوند.

دعوای والدین و جو نامناسب خانه باعث ایجاد تنش و اضطراب در نوجوانان می‌شود و نوجوان مدام درگیر این فکر است که من چطور می‌توانم این اختلاف‌ها را از بین ببرم؟ اگر از سنین کودکی این فشارها وجود داشته باشد، کودک خودش را مقصر این اتفاقات می‌داند و احساس گناه همیشه با او همراه است.

تحقیقات زیادی ثابت کردند که سبک حل اختلاف و حل تعارض والدین تاثیر خیلی زیادی روی اعتماد به نفس و اضطراب نوجوانشان به ‌خصوص نوجوان‌های دختر دارد. وقتی اضطراب بالا باشد و عزت نفس پایین، زمینه برای افت تحصیلی به وجود می‌آید. ضمن اینکه وقتی والدین خودشان مشغول حل اختلاف خودشان هستند و مدام درگیر اختلافات و مشکلاتشان هستند، فرصت و زمان کافی را برای توجه کردن به نیازهای نوجوان‌شان ندارند.

برخی تغییرات مثل مهاجرت و تغییر محل سکونت یا اسباب‌کشی و تغییر خانه و یا ورشکستگی و از دست دادن شغل یکی از والدین می‌تواند تاثیر منفی روی روند تحصیلی فرزندان داشته باشد. نوجوانی که درگیر شرایط خانوادگی هست قدرت تمرکز کردن روی درسش را ندارد.

✒️  روابط هیجان انگیز دوران نوجوانی چقدر می‌تواند به درس نوجوانان لطمه بزند؟
شما چطور روابط نوجوان خود را زیر نظر می‌گیرید؟
چه برنامه‌ای برای جلوگیری از بروز مشکل به واسطه روابط دوران نوجوانی، برای فرزندتان دارید؟
به نظر شما کدام عوامل تاثیر بیشتری روی افت تحصیلی نوجوانان می‌گذارد؟
شما برای حل مشکلات تحصیلی نوجوانتان چه راه‌حل‌هایی دارید؟
نظرات و تجربیات خود را برای ما و دیگر خوانندگان مقاله بنویسید.

افت تحصیلی در نوجوانان می‌تواند چه پیامدهایی داشته باشد؟

1- ممکن است منجر به بی‌انگیزگی و ترک تحصیل دانش‌آموزان شود. 2- در سلامت روانی نوجوانان تاثیر منفی می‌گذارد. 3- آسیب‌های اجتماعی را برای نوجوانان به دنبال دارد.

چه عواملی باعث افت تحصیلی نوجوانان می‌شوند؟

1- اختلالات یادگیری درمان نشده 2- مشکلات دوران بلوغ 3- تغییر اولویت‌ها در دوران نوجوانی 4- اهمال‌کاری و کمال‌طلبی 5- اضطراب، افسردگی و انزوا در دوران نوجوانی 6- مشکلات جسمی که نادیده گرفته شده‌اند 7- بیش‌فعالی درمان نشده 8- تغذیه و خواب نامناسب 9- بهره هوشی پایین 10- ضعف پایه تحصیلی 11- بلد نبودن مهارت‌های مطالعه 12- نداشتن مهارت برنامه‌ریزی و مدیریت زمان 13- پایین بودن انگیزه نوجوان 14- نگرش منفی به تحصیل در خانواده و اطرافیان 15- ناامیدی نسبت به آینده 16- نداشتن هدف مشخص برای آینده 17- ارتباطات اجتماعی 18- درگیری‌های عاطفی 19- ضربه‌های روحی شدید 20- فضای مجازی (راه‌حل هر کدام از این موارد به تفصیل در مقاله آورده شده است.)


اساتیدی که در تهیه این مقاله ما را یاری کردند، با کلیک روی تصویر به صفحه شخصی استاد وارد شوید:

فرزانه ترابلی

نظر شما درباره این مطلب چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.